  Umysł poprzedza wszelkie myśli. Umysł jest ich zwierzchnikiem; umysł je
  kształtuje. Gdy ktoś mówi lub działa z nieczystym umysłem, cierpienie
  podąża w ślad za taką osobą niczym koła wozu za kopytami wołu. 1

  Umysł poprzedza wszelkie myśli. Umysł jest ich zwierzchnikiem; umysł je
  kształtuje. Gdy ktoś mówi lub działa z czystym umysłem, szczęście podąża
  za taką osoba niczym nie opuszczający jej własny cień. 2
%
  ,,Skrzywdził mnie, uderzył mnie, pokonał mnie, ograbił mnie'' - kto
  utrzymuje podobne myśli, nie uspokoi swej nienawiści. 3

  ,,Skrzywdził mnie, uderzył mnie, pokonał mnie, ograbił mnie'' - kto nie
  utrzymuje podobnych myśli uspakaja swą nienawiść. 4
%
  Nienawiści w tym świecie nigdy nie uspokoi się nienawiścią; jedynie
  przez nie-nienawiść nienawiść się uspakaja. To jest Odwieczne Prawo. 5
%
  Są tacy, którzy nie uświadamiają sobie, iż pewnego dnia wszyscy musimy
  umrzeć, lecz ci, którzy to rozumieją, kończą swe spory. 6
%
  Tak jak burza powala słabe drzewo, tak Mara pokonuje człowieka żyjącego
  jedynie w dążeniu do przyjemności, nieopanowanego w swych zmysłach,
  nieumiarkowanego w jedzeniu, opieszałego i marnotrawnego. [Mara: w
  buddyźmie jest to Kusiciel, przedstawiany w pismach jako bóstwo o
  złym umyśle które zwodzi ludzi by ich odwieść od scieżki wiodącej ku
  wyzwoleniu. Komentarze ukazują Marę jako pana złych mocy, jako skalania
  umysłu i jako śmierć.] 7

  Tak jak burza nie jest w stanie powalić skalistej góry, tak Mara nigdy
  nie pokona człowieka, który żyje w medytacji nad skalaniami, który
  panuje nad swymi zmysłami, jest umiarkowany w jedzeniu i wypełniony
  wiarą oraz szczerym wysiłkiem. [Skalania (asubha): przedmioty medytacji
  skupiające się na wrodzonych odrażających cechach ciała, szczególnie
  polecane jako przeciwdziałające pożądaniu zmysłowemu.] 8
%
  Kto będąc zdeprawowany, pozbawiony samoopanowania i prawdomówności,
  przywdziewa żółtą mnisią szatę, z pewnością nie jest jej wart. 9

  Lecz kto oczyścił się z nieprawości, ma ugruntowane cnoty i jest pełen
  samoopanowania i prawdomówności, jest prawdziwie godny mnisiej szaty. 10
%
  Kto myli nieistotne z tym, co istotne, a istotne z nieistotnym, trwa
  przy złudnych myślach i nigdy nie osiągnie tego, co istotne. 11

  Kto rozpoznaje istotne jako istotne, a nieistotne jako nieistotne, ma
  właściwe poglądy i osiąga to, co istotne. 12
%
  Tak jak deszcz przenika do źle pokrytego domu, tak żądze wkradają się do
  słabo wyćwiczonego umysłu. 13

  Tak jak deszcz nie przedostaje się do dobrze pokrytego domu, tak też
  żądze nigdy nie wnikną do dobrze wyćwiczonego umysłu. 14
%
  Złoczyńca żałuje i teraz, i w następnym życiu; żałuje w obu światach.
  Rozpacza i cierpi, wspominając swe nieczyste uczynki. 15

  Dobroczyńca raduje się teraz i w następnym życiu; raduje się w obu
  światach. Raduje się i triumfuje, wspominając swe czyste uczynki. 16
%
  Sprawca zła cierpi i teraz, i w następnym życiu; cierpi w obu światach.
  Myśl: ,,Uczyniłem zło'' trapi go, a jeszcze bardziej napawa cierpieniem,
  gdy już odszedł do krainy cienia. 17

  Sprawca dobra zachwyca się teraz i w następnym życiu; raduje się w obu
  światach. Myśl: ,,Uczyniłem dobro'' zachwyca go, a jeszcze bardziej
  zachwyca, gdy już odszedł do krainy cienia. 18
%
  Nawet jeśli ktoś recytuje święte teksty, lecz nie działa z nimi w
  zgodzie, to taki nieuważny człowiek jest niczym pasterz, który liczy
  jedynie cudze krowy - nie uczestniczy w błogosławieństwach świętego
  życia. 19

  Nawet jeśli ktoś rzadko recytuje święte teksty, lecz stosuje Naukę w    
  praktyce, porzucając żądze, nienawiść i ułudę, z prawdziwą mądrością    
  i oswobodzonym umysłem, nie trzymając się kurczowo niczego ani w     
  tym świecie, ani w żadnym innym - ktoś taki prawdziwie uczestniczy w    
  błogosławieństwach świętego życia. 20                                     
%
  Uważność jest ścieżką ku Bezśmiertelności, nieuwaga jest ścieżką ku
  śmierci. Uważni nie umierają, nieuważni już są martwi. [Bezśmiertelność
  (amata): Nibbana, zwana tak gdyż ci, którzy ją osiągają stają się wolni
  od cyklu powtarzających się narodzin i śmierci.] 21

  Jasno rozumiejąc wspaniałość bycia uważnym, ludzie mądrzy tryumfują
  dzięki uważności i doznają radości ścieżki Szlachetnych. [Szlachetni
  (arija): ci, którzy osiągnęli jeden z czterech stopni ponadzwyczajnych
  osiągnięć nieodwracalnie prowadzących do Nibbany.] 22
%
  Mędrcy, zawsze medytujący i wytrwali, doznają Nibbany, niezrównanej
  wolności od więzów. 23

  Stale wzrasta sława tego, kto w swym postępowaniu jest pełen energii,   
  przytomności i czystości, kto jest spostrzegawczy i samoopanowany,      
  prawy i uważny. 24
%
  Niech poprzez wysiłek i uważność, dyscyplinę i samoopanowanie mędrzec
  stworzy dla siebie wyspę, której nie pochłonie żaden potop. 25

  Głupcy i ignoranci lubują się beztroską, lecz dla ludzi mądrych
  największym ich skarbem jest uważność. 26
%
  Nie przyzwalaj na nieuważność; nie lubuj się w rozkoszach zmysłowych.
  Jedynie baczni i medytujący osiągają wielkie szczęście. 27

  Tak jak ktoś na wysokim szczycie góry ogarnia wszystko co poniżej, tak
  też mądry człowiek, który przez baczność odrzuca nieuwagę i wspina się
  na wysoką wieżę mądrości, wolny od smutku ogarnia tłumy przepełnione
  smutkiem i głupotą. 28
%
  Uważny wśród nieuważnych, w pełni przebudzony pośród śpiących, mędrzec
  postępuje naprzód niczym rączy rumak, co pozostawia za sobą marne
  wierzchowce. 29

  Przez swoją czujność Indra został zwierzchnikiem bogów. Uważność
  zawsze jest godna pochwały, a nieuważność - zawsze pogardy. [Indra: w
  starożytnej mitologii indyjskiej władca bogów.] 30
%
  Mnich, który rozkoszuje się uważnością, a lęka nieuważności, postępuje
  naprzód niczym ogień przepalający wszelkie więzy, zarówno drobne, jak i
  wielkie. 31

  Mnich, który rozkoszuje się uważnością, a lęka nieuważności, nigdy nie
  upadnie. Jest blisko Nibbany. 32
%
  Tak jak wytwórca strzał prostuje strzałę, tak też uważny człowiek
  prostuje swój umysł - jakże rozbiegany i niestały, jakże trudny do
  upilnowania i opanowania. 33
%
  Jak ryba wyciągnięta z wody i wyrzucona na ziemię, co rzuca się i
  szamocze, taki jest rozgorączkowany umysł. Winno się więc opuścić sferę
  żądz. 34

  Prawdziwie cudownym jest opanowanie umysłu, tak trudnego do okiełznania,
  zawsze prędkiego w chwytaniu wszystkiego, czego tylko zapragnie.
  Opanowany umysł przynosi szczęście. 35
%
  Niech uważny człowiek pilnuje swego umysłu, tak trudnego do opanowania
  i w najwyższym stopniu subtelnego, chwytającego wszystko, czego tylko
  zapragnie. Upilnowany umysł przynosi szczęście. 36
%
  Skryty w jaskini (serca), pozbawiony kształtu, umysł wędruje daleko i
  porusza się sam. Ci, co okiełznają ten umysł, są wyzwalani z więzów
  Mary. 37
%
  Gdy czyjś umysł nie jest stały, gdy ktoś taki nie zna Dobrej Nauki i
  jego wiara jest chwiejna, mądrość takiej osoby nie będzie doskonała. 38

  Nie ma lęku dla Przebudzonego, kogoś, czyj umysł nie jest skalany
  (pożądaniem) ani zakażony (nienawiścią), kto przekroczył zasługę i
  przewinę. [O Arahacie mówi się, iż jest poza zasługą i ujmą, ponieważ -
  skoro porzucił wszelkie skalania - nie może juz czynić niczego złego; a
  ponieważ nie ma już przywiązań, jego szlachetne uczynki nie powodują już
  więcej karmicznych owoców.] 39
%
  Widząc, iż to ciało jest kruche niczym gliniany dzban, umacniaj swój
  umysł niczym warowne miasto i pokonaj Marę mieczem mądrości. Potem,
  strzegąc swego zwycięstwa, pozostań nieprzywiązany do niczego. 40

  Niebawem, ach! to ciało spocznie na ziemi pozbawione opieki i życia,
  niczym zbędna kłoda. 41
%
  Cokolwiek by uczynił wróg wrogowi czy ktoś pełen nienawiści innemu - źle
  nakierowany umysł wyrządza człowiekowi dalece większą krzywdę. 42

  Ani matka, ani ojciec, ani żaden inny krewny nie może przynieść
  człowiekowi większego dobra niż jego własny, dobrze nakierowany umysł.
  43
%
  Kto przezwycięży ziemię, światy cierpienia i sferę ludzi i bogów? Kto
  doskonale urzeczywistni tę jasno wytłumaczoną ścieżkę mądrości, tak jak
  mistrz układania kwiatów doskonali swe kwietne kompozycje? 44

  Ten, kto wytęża się na ścieżce, przezwycięży tę ziemię, te światy
  cierpienia i tę sferę ludzi i bogów. Ten, kto wytęża się na ścieżce
  mądrości, doprowadzi ją do doskonałości, tak jak mistrz układania
  kwiatów doskonali swe kwietne kompozycje. [Ten, kto wytęża się na
  ścieżce (sekha): ktoś, kto osiągnął jeden z pierwszych trzech stopni
  ponadzwyczajnych osiągnięć: stopień ,,Wejścia w strumień'', stopień
  ,,Jeszcze jednego powrotu'' lub stopień ,,Niepowracania''.] 45
%
  Widząc, iż to ciało jest niczym piana na grzbiecie fali, przeniknąwszy
  jego złudną naturę i wyrwawszy zakończone kwiatami (żądz zmysłowych)
  strzały Mary, idź tam, gdzie cię już nie dojrzy Król Śmierci! 46
%
  Tak jak potężna powódź porywa uśpioną wioskę, tak śmierć zabiera
  człowieka o rozbieganym umyśle, który jedynie zrywa kwiaty (rozkoszy).
  47
%
  Wielki Niszczyciel zapanowuje nad człowiekiem o rozbieganym umyśle,
  zrywającym jedynie kwiaty (rozkoszy), nienasyconym w zmysłowych żądzach.
  48
%
  Tak jak pszczoła zbiera miód z kwiatu, nie niszcząc ani jego barwy, ani
  zapachu, tak mędrzec obchodzi wioskę prosząc o ofiary. [,,Mędrzec we
  wiosce'' to buddyjski mnich, który otrzymuje swe pożywienie chodząc bez
  słów od drzwi do drzwi ze swą mnisią miską na dary, przyjmując cokolwiek
  jest mu ofiarowane.] 49
%
  Niech nikt nie wynajduje błędów u innych; niech nie wypatruje zaniedbań
  i złych postępków u innych. Niech widzi swe własne czyny - co zrobił a
  czego nie uczynił. 50
%
  Niczym piękny kwiat, pełen barw, lecz pozbawiony zapachu - tak bezowocne
  są piękne słowa kogoś, kto nie postępuje zgodnie z nimi. 51

  Niczym piękny kwiat, pełen barw i zapachu - tak owocne są piękne słowa
  kogoś, kto zgodnie z nimi postępuje. 52
%
  Tak jak z wielkiej sterty kwiatów można zrobić wiele girland, tak też
  ten, kto urodził się śmiertelnym, winien dokonać wielu dobrych czynów.
  53
%
  Pod wiatr nie popłynie słodki zapach kwiatów, aromat drzewa sandałowego,
  tagary czy jaśminu. Lecz aromat tego, co cnotliwe, popłynie nawet pod
  wiatr. Człowiek cnotliwy prawdziwie nasyca wszystkie kierunki aromatem
  swej prawości. [Tagara: wonny proszek otrzymywany z pewnego szczególnego
  gatunku krzewu.] 54
%
  Z wszystkich wonnych zapachów - sandału, tagary, błękitnego lotosu i
  jaśminu - aromat cnoty jest najsłodszy. 55
%
  Delikatny jest zapach tagary i sandału, lecz aromat tego, co cnotliwe
  jest najwspanialszy, roznosząc się nawet wśród bogów. 56
%
  Mara nigdy nie odkryje ścieżek kogoś prawdziwie cnotliwego, kto trwa w
  czujności i jest wyzwolony poprzez doskonałą wiedzę. 57
%
  Na stercie śmieci w przydrożnym rowie zakwita lotos, pachnący i radujący
  oczy. 58

  Podobnie wśród masy zaślepionych śmiertelników rozbłyskuje blaskiem
  wspaniałej mądrości uczeń Doskonale Oświeconego. 59
%
  Dłuży się noc temu, kto nie śpi; dłuży się każda mila utrudzonemu; dłuży
  się ziemskie życie głupcom, którzy nie znają Wzniosłej Prawdy. 60
%
  Gdyby poszukiwacz Prawdy nie znalazł lepszego lub równego sobie
  towarzysza, niech bez ociągania się podąża samotnym szlakiem; nie ma
  dlań wspólnoty z głupcem. 61
%
  Głupiec martwi się, myśląc: ,,Mam synów, mam bogactwa.'' Skoro naprawdę
  nawet on sam nie jest swoją własnością, to jakżeby jego synowie, jakżeby
  jego bogactwa? 62
%
  Głupiec, który wie o swej głupocie, jest przynajmniej w tym mądry, lecz
  głupiec, który myśli, że jest mądry, dopiero jest głupcem. 63
%
  Głupiec, choćby przez całe swe życie przestawał z mędrcem, nie więcej
  rozumie Prawdę, niż łyżka doznaje smaku zupy. 64

  Człowiek bystry, choćby jedynie przez chwilę przestawał z mędrcem,
  szybko pojmuje Prawdę, tak jak język doznaje smaku zupy. 65
%
  Tępi głupcy są własnymi nieprzyjaciółmi, gdy dopuszczają się złych
  uczynków, których owoce są gorzkie. 66
%
  Złym jest uczynek, którego później się żałuje i którego owoce zbiera się
  wśród łez na zatrwożonej twarzy. 67

  Dobrym jest ten uczynek, którego potem się nie żałuje i którego owoce
  zbiera się wśród zachwytu i szczęścia. 68
%
  Dopóki zły czyn nie dojrzeje, głupiec uznaje go za słodki jak miód. Lecz
  gdy zły czyn dojrzewa, głupiec zaczyna się martwić. 69
%
  Głupiec może nawet miesiącami jeść swe pożywienie jedynie koniuszkiem
  źdźbła trawy, lecz wciąż nie jest on wart nawet szesnastej części kogoś,
  kto pojął Prawdę. 70
%
  Naprawdę, zły czyn nie wydaje owoców natychmiast, tak jak mleko, które
  nie kwaśnieje od razu. Lecz tląc się, zło podąża w ślad za głupcem
  niczym ogień przykryty popiołami. 71
%
  Głupiec na swą własną zgubę zdobywa wiedzę, gdyż rozsadza ona jedynie
  jego głowę i niszczy jego wrodzoną dobroć. 72
%
  Głupiec poszukuje niezasłużonego rozgłosu, pierwszeństwa wśród mnichów,
  zwierzchności nad klasztorami i zaszczytów od ludzi świeckich. 73

  ,,Niech i mnisi, i ludzie świeccy myślą, iż ja tego dokonałem. Niech
  we wszystkich sprawach, i dużych, i drobnych podążają za mną'' - takie
  są ambicje głupca; tak wzbierają jego żądze i duma. 74

  Czym innym jest poszukiwanie światowych zysków, a czymś zupełnie innym
  ścieżka ku Nibbanie. Niech mnich, uczeń Buddy, jasno to pojmując, nie
  da się zwieść świeckim honorom, lecz niech zamiast tego rozwija w sobie
  brak przywiązania do ziemskich spraw. 75
%
  Gdy spotka się człowieka, który wskazuje błędy i gani, trzeba podążać
  za taką mądrą i rozumną osobą jak za drogowskazem ku ukrytemu skarbowi.
  Zawsze lepiej jest podtrzymywać taki związek, nigdy gorzej. 76
%
  Niech upomina, poucza i ochrania innych przed złem; ludziom dobrym jest
  on prawdziwie drogi, a ludziom złym wstrętny. 77
%
  Nie związuj się ze złymi towarzyszami; nie poszukuj towarzystwa ludzi
  podłych. Związuj się z dobrymi przyjaciółmi; staraj się o towarzystwo
  ludzi szlachetnych. 78
%
  Kto głęboko pije Dhammę, żyje szczęśliwie, ze spokojnym umysłem. Mędrzec
  zawsze rozkoszuje się Dhammą ukazaną przez Szlachetnego (Buddę). 79
%
  Budowniczowie kanałów regulują rzeki; wytwórcy strzał prostują je;
  cieśle nadają kształty drewnu; mędrcy panują nad sobą samymi. 80
%
  Tak jak potężnej skały nie poruszy burza, tak też mędrca nie porusza ani
  pochwała, ani nagana. 81
%
  Słysząc Naukę, mędrzec staje się doskonale oczyszczony niczym głębokie,
  przejrzyste i spokojne jezioro. 82
%
  Ludzie dobrzy wyrzekają się (przywiązania do) wszystkiego; cnotliwi nie
  roztkliwiają się nad przyjemnościami życia. Mądrzy nie ukazują uniesień
  ani przygnębienia, gdy spotyka ich szczęście lub smutek. 83
%
  Ten jest prawdziwie cnotliwy, mądry i prawy, kto ani dla własnej
  korzyści, ani dla innych (nie czyni niczego niewłaściwego), kto nie
  pożąda synów, bogactw czy królestwa, ani też nie pragnie sukcesu
  zdobytego niesprawiedliwymi metodami. 84
%
  Niewielu spośród ludzi przekracza na drugi brzeg. Reszta, większość
  ludzi, jedynie ugania się tam i z powrotem po tym brzegu. 85

  Lecz ci, którzy działają zgodnie z doskonale wyjaśnioną Dhammą,
  przekroczą poza władztwo Śmierci, tak trudne do przekroczenia. 86
%
  Porzuciwszy ciemną drogę, niech mędrzec kroczy jasną ścieżką. Odszedłszy
  z domu w bezdomność, niech tęskni jedynie za rozkoszą braku przywiązań,
  której tak trudno jest doznać. Porzuciwszy przyjemności zmysłów, wolny
  od przywiązań, mędrzec winien oczyszczać się ze skalań umysłu. 87, 88
%
  Ci, których umysły osiągnęły pełną doskonałość w tym, co prowadzi do
  oświecenia, którzy wyrzekłszy się zachłanności, radują się nieczepianiem
  się niczego - uwolnieni od niszczycielskich wpływów jaśnieją mądrością
  i osiągnęli Nibbanę w tym właśnie życiu. [Zwrotka ta opisuje Arahata,
  czym zajmuje się pełniej następny rozdział. ,,Niszczycielskie wpływy''
  (asawa) to cztery podstawowe skalania: pożądań zmysłowych, pożądania
  kontynuacji istnienia, fałszywych poglądów i niewiedzy.] 89
%
  Dla kogoś, kto dopełnił swej podróży, kto jest wolny od smutku,
  całkowicie wyzwolony i zerwał wszelkie krępujące więzy - nie istnieje
  już gorączka namiętności. 90
%
  Ludzie rozumni ponaglają sami siebie. Nie przywiązani do żadnego domu
  pozostawiają za sobą jeden po drugim, niczym łabędzie porzucające
  jeziora. 91
%
  Tych, co nie gromadzą rzeczy i są rozumni co do pożywienia, których
  celem jest Pustka, niczym nie uwarunkowana wolność - ich szlaków, tak
  jak śladów ptaków w powietrzu, nie da się wyśledzić. 92
%
  Kto usunął niszczące skalania i kto nie jest przywiązany do pożywienia,
  kto ma za swój cel Pustkę, niczym nie uwarunkowaną wolność - tego
  ścieżki, tak jak śladów ptaków w powietrzu, nie da się wytropić. 93
%
  Nawet bogowie cenią ludzi mądrych, których zmysły są opanowane niczym
  konie dobrze ujeżdżone przez woźnicę rydwanu, których duma została
  usunięta i którzy są uwolnieni od niszczycielskich skalań. 94
%
  Nie ma już zwyczajnego ziemskiego życia dla mędrca, który niczym ziemia
  niczego nie ma za złe; który jest niewzruszony niczym wysoki słup i tak
  czysty, jak wolny od mułu głęboki staw. 95
%
  Spokojne są myśli, spokojna jest mowa i spokojne są czyny tego, kto
  prawdziwie wiedząc, jest całkowicie wolny, doskonale spokojny i mądry.
  96
%
  Człowiek, który jest wolny od ślepej wiary, który zna to, co nie zostało
  stworzone, przeciął wszelkie krępujące więzy, usunął wszelkie przyczyny
  (powodujące kammę, dobre i złe) i który odrzucił wszelkie pożądanie -
  jest prawdziwie najwybitniejszym z ludzi. [W języku palijskim zwrotka
  ta składa się z szeregu gier słownych, i gdyby dosłownie przytoczyć
  ,,drugie dno'' każdego z użytych tu wyrażeń, wers ten brzmiałby
  następująco: ,,Człowiek, który jest bez wiary, niewdzięczny, nikczemny,
  kto niszczy sposobności i zjada wymiociny - ten jest prawdziwie
  najznakomitszym z ludzi''.] 97
%
  Prawdziwie inspirujące jest miejsce, gdzie przebywają Arahatowie, czy to
  wioska czy las, czy dolina czy też wzgórze. 98
%
  Inspirujące są te lasy, w których zwykli ludzie nie znajdują niczego
  przyjemnego. Tam będą doznawać radości ci, którzy są uwolnieni od
  namiętności, gdyż nie poszukują już oni przyjemności zmysłowych. 99
%
  Nad tysiąc zbędnych słów jest jedno trafne słowo, które słysząc, osiąga
  się spokój. 100
%
  Nad tysiąc zbędnych wierszy jest jeden trafny wiersz, który słysząc,
  osiąga się spokój. 101
%
  Nad powtarzanie stu zwrotek bez znaczenia jest wypowiedzenie jednej
  zwrotki Dhammy, którą słysząc, osiąga się spokój. 102
%
  Choć ktoś może pokonać w bitwie tysiąc razy po tysiąc ludzi, to
  najszlachetniejszym zwycięzcą jest ten, kto zwycięża samego siebie. 103
%
  Zwycięstwo nad samym sobą jest daleko lepsze niż zwycięstwo nad innymi.
  Nawet bóg, anioł, Mara czy Brahma nie zamieni w porażkę zwycięstwa
  osoby, która jest samoopanowana i zawsze powściągliwa w swych uczynkach.
  [Brahma: wysokie bóstwo w starożytnej religii indyjskiej.] 104, 105
%
  Gdyby ktoś przez sto lat, miesiąc za miesiącem składał tysięczne ofiary,
  a inny tylko przez chwilę czcił tych, co rozwinęli swój umysł, to cześć
  oddana przez tego drugiego jest lepsza niż stulecie ofiar. 106
%
  Gdyby ktoś przez cały wiek podtrzymywał w lesie ofiarny ogień, a inny
  tylko przez chwilę czcił tych, co rozwinęli swój umysł, to cześć oddana
  przez tego drugiego jest naprawdę lepsza niż stulecie ofiar. 107
%
  Czego by nie ofiarował przez cały rok ktoś poszukujący zasług w
  tym świecie - nie byłoby to warte nawet czwartej części prawdziwie
  wspaniałej zasługi, zyskiwanej przez oddawanie czci Szlachetnym. 108
%
  Kto, zawsze gorliwy, poważa starszych i służy im, tego spotykają cztery
  błogosławieństwa: długie życie i uroda, szczęście i moc. 109
%
  Lepiej jest przeżyć jeden dzień w cnocie i medytacji, niż żyć sto lat
  niemoralnie i bez opanowania. 110
%
  Lepiej jest przeżyć jeden dzień w mądrości i medytacji, niż żyć sto lat
  w głupocie i bez opanowania. 111
%
  Lepiej jest przeżyć jeden dzień w zdecydowaniu i wysiłku, niż żyć sto
  lat w ociężałości i trwonieniu sił. 112
%
  Lepiej jest przeżyć jeden dzień, dostrzegając powstawanie i rozpad
  rzeczy, niż żyć sto lat, nigdy nie dostrzegłszy powstawania i rozpadu
  rzeczy. 113
%
  Lepiej jest przeżyć jeden dzień widząc to, co jest poza śmiercią, niż
  żyć sto lat, nigdy nie ujrzawszy tego, co jest poza śmiercią. 114
%
  Lepiej jest przeżyć jeden dzień dostrzegając Najwyższą Prawdę, niż żyć
  sto lat, nigdy nie widząc Najwyższej Prawdy. 115
%
  Nie zwlekaj z czynieniem dobra i powstrzymuj swój umysł od zła. Kto
  ociąga się z czynieniem dobra, tego umysł upodoba sobie zło. 116
%
  Gdy ktoś popełni zło, niech nie czyni tego ponownie. Niech nie czerpie z
  tego przyjemności, gdyż nagromadzenie zła przynosi ból. 117

  Gdy ktoś uczyni dobro, niech czyni je wciąż na nowo. Niech czerpie z
  tego przyjemność, gdyż nagromadzenie dobra przynosi błogosławieństwa.
  118
%
  Czyniącemu zło wszystko może wydawać się właściwe, póki zło nie
  dojrzeje; lecz gdy już dojrzeje, wtedy widzi on (bolesne skutki) swych
  złych czynów. 119

  Czyniącemu dobro wszystko może wydawać się nie takie, jakie być powinno,
  dopóki dobro nie dojrzeje; lecz gdy już dojrzeje, wtedy widzi on
  (przyjemne skutki) swych dobrych czynów. 120
%
  Nie lekceważ zła, myśląc: ,,To mnie nie dotknie''. Kropla po kropli
  napełnia się dzban wodą, i podobnie głupiec, gromadząc zło po trochę,
  cały się nim wypełnia. 121

  Nie lekceważ dobra, mówiąc: ,,To mi nic nie da''. Kropla po kropli
  napełnia się dzban wodą, i podobnie mądry człowiek, gromadząc dobro po
  trochę, cały się nim wypełnia. 122
%
  Jak kupiec z niewielką eskortą i cennymi towarami unika niebezpiecznego
  szlaku albo jak ktoś, komu życie miłe, unika trucizny - tak powinno się
  unikać zła. 123

  Jeśli dłoń jest wolna od ran, można w nią brać nawet truciznę. Trucizna
  nie dosięgnie kogoś wolnego od ran, a dla wolnego od zła nie ma rzeczy
  niewłaściwych. 124
%
  Niczym pył rzucony pod wiatr, zło spada z powrotem na głupca, który
  skrzywdził człowieka łagodnego, czystego i niewinnego. 125
%
  Niektórzy rodzą się z łona; źli rodzą się w piekle; pobożni idą do
  nieba; nieskazitelni przechodzą w Nibbanę. 126
%
  Ani na niebie, ani w głębi oceanu, ani w rozpadlinach górskich, ani
  nigdzie na świecie nie ma miejsca, gdzie można by uciec przed skutkami
  złych czynów. 127

  Ani na niebie, ani w głębi oceanu, ani w rozpadlinach górskich, ani
  nigdzie na świecie nie ma miejsca, gdzie uszłoby się śmierci. 128
%
  Wszyscy drżą przed przemocą, wszyscy boją się śmierci. Stawiając się
  w położeniu innych, nie powinno się ani zabijać, ani powodować do
  zabijania. 129

  Wszyscy drżą przed przemocą, życie drogie jest wszystkim. Stawiając
  się w położeniu innych, nie powinno się ani zabijać, ani powodować do
  zabijania. 130
%
  Kto poszukując szczęścia krzywdzi innych, którzy także pragną szczęścia,
  na koniec sam go nie osiągnie. 131

  Kto poszukując szczęścia nigdy nie krzywdzi innych, którzy także pragną
  szczęścia, w końcu je osiąga. 132
%
  Nie bądź dla nikogo szorstki w słowach; ci, do których tak byś
  przemawiał, mogliby się odwzajemnić. Gniewne słowa prawdziwie ranią, a
  odpowiedź może być jeszcze gwałtowniejsza. 133
%
  Kiedy uciszyłeś siebie, i zamilkłeś niczym pęknięty gong, dotarłeś do
  Nibbany, gdyż nie ma już w tobie mściwości. 134
%
  Tak jak pasterz przegania kijem bydło na pastwisko, tak starość i śmierć
  przeganiają siłę życiową z żywych istot (z jednego wcielenia w drugie).
  135
%
  Gdy głupiec dopuszcza się złych czynów, nie zdaje sobie sprawy (z ich
  złej natury). Bezmyślny człowiek jest dręczony przez swe uprzednie
  czyny, niczym ktoś przypalany ogniem. 136
%
  Kto używa przemocy wobec tych, którzy są bezbronni, i krzywdzi tych,
  którzy są niewinni, wkrótce sprowadzi na siebie jedną z następujących
  przypadłości: 137

  Ostry ból albo katastrofę, uszkodzenie ciała, poważną chorobę albo
  pomieszanie umysłu, kłopoty ze strony władzy albo ciężkie oskarżenia,
  utratę bliskich albo utratę dobytku, zniszczenie domostwa przez pożar.
  Gdy jego ciało się rozpada, ten pozbawiony wiedzy człowiek odradza się w
  piekle. 138, 139, 140
%
  Ani chodzenie bez okrycia, ani zmierzwione włosy, ani znoszenie brudu,
  ani głodowanie, ani leżenie na ziemi, ani posypywanie się popiołem i
  kurzem, ani przesiadywanie na własnych piętach (w pokucie) nie może
  oczyścić śmiertelnika, który nie pokonał niestałości umysłu. 141

  Ktoś może nosić bogate stroje, lecz jeśli jest zrównoważony, spokojny,
  opanowany i ugruntowany w świętym życiu, i jeśli odrzucił przemoc wobec
  wszelkich istot - to jest prawdziwym świętym, kimś, kto się wyrzekł,
  mnichem. 142
%
  Rzadko zdarza się na tym świecie ktoś, kim kieruje skromność i kto unika
  nagany, tak jak koń pełnej krwi, co nie potrzebuje bata. 143
%
  Niczym koń pełnej krwi trącony batem, natężaj się, niech wypełnia cię
  duchowa tęsknota. Przez wiarę i moralną czystość, wysiłek i medytację,
  dociekanie prawdy, bogactwo nauki i cnót oraz uważność - zniszcz to
  niezmierzone cierpienie. 144
%
  Budowniczowie kanałów regulują bieg wód; wytwórcy strzał prostują je;
  cieśle nadają kształt drewnu; ludzie dobrzy panują nad sobą. 145
%
  Gdy ten świat nieustannie płonie, jakże się śmiać, jakże szukać uciech?
  Spowity przez ciemność, czemu nie poszukujesz światła? 146
%
  Zważ na to ciało, malowaną figurę, nagromadzoną masę ran - niezdrowe,
  pełne pożądań, bez niczego stałego czy trwałego. 147
%
  Zużyte ciało, kruche gniazdo chorób. Gnijąca masa rozpada się, gdyż
  śmierć jest kresem życia. 148
%
  Te bielejące kości są niczym zeschłe tykwy porozrzucane jesienią;
  ujrzawszy je, jakże można poszukiwać rozkoszy? 149
%
  To ciało jest miastem zbudowanym z kości, pokrytym ciałem i krwią,
  noszącym w sobie rozpad i śmierć, dumę i zazdrość. 150
%
  Nawet wspaniałe królewskie rydwany zużywają się, i to ciało także się
  zużywa. Lecz Dhamma wyznawana przez ludzi dobrych nie starzeje się;
  ludzie dobrzy uczą jej dobrych ludzi. 151
%
  Człowiek pozbawiony wiedzy wzrasta niczym wół: rozwija się tylko jego
  ciało, lecz mądrość nie rośnie. 152
%
  Wiele razy rodziłem się w świecie sansary i wędrowałem na próżno,
  poszukując budowniczego tego domu (życia). Powracające narodziny są
  prawdziwym cierpieniem. 153

  O budowniczy, teraz cię dostrzegam! Już nie wzniesiesz ponownie tego
  domu. Twe krokwie zostały połamane, kalenica strzaskana. Mój umysł
  osiągnął to, co Nieuwarunkowane: zniszczyłem pragnienia. [Zgodnie z
  komentarzami, wersety te są ,,Pieśnią Zwycięstwa'' Buddy - Jego pierwszą
  wypowiedzią po osiągnięciu Oświecenia. Dom to odosobnione istnienie w
  samsarze, budowniczy to pragnienia, krokwiami są namiętności a kalenicą
  niewiedza. ] 154
%
  Ci, którzy w młodości nie wiedli świętego życia albo nie zdołali
  nagromadzić duchowych bogactw, marnieją niczym stare żurawie u stawu, w
  którym nie ma ryb. 155
%
  Ci, którzy w młodości nie wiedli świętego życia albo nie zdołali
  nagromadzić duchowych bogactw, leżą niczym zużyte strzały (wystrzelone)
  z łuku, wzdychając nad przeszłością. 156
%
  Jeśli jest się drogim samemu sobie, należy siebie pilnować. Człowiek
  mądry niech nie przerywa czuwania podczas żadnego z trzech okresów
  nocnej straży. 157
%
  Wpierw powinno się samemu ugruntować w tym, co jest właściwe; dopiero
  potem należy pouczać innych. W ten sposób mądry człowiek nigdy nie dozna
  nagany. 158
%
  Winno się samemu czynić to, czego czynienia uczy się innych; gdy ktoś
  szkoli innych, to sam powinien być samoopanowany. Panowanie nad samym
  sobą jest prawdziwie trudne. 159
%
  Każdy sam jest prawdziwym obrońcą samego siebie, któż inny mógłby być
  tym obrońcą? W pełni panując nad samym sobą, zyskuje się mistrzostwo
  trudne do osiągnięcia. 160
%
  Zło, które nieroztropny człowiek czyni sam z siebie, zrodzone z niego
  samego i przez niego samego stworzone, niszczy go niczym diament
  kruszący inny twardy klejnot. 161
%
  Tak jak pnącze w dżungli dławi drzewo, na którym rośnie, tak
  zdeprawowany człowiek szkodzi samemu sobie tak, jakby życzył mu tego
  jego nieprzyjaciel. 162
%
  Łatwo robić rzeczy, które są dla nas złe i szkodliwe, lecz niezmiernie
  trudno czynić rzeczy, które są dobre i korzystne. 163
%
  Kto z powodu zdeprawowanych poglądów szkaluje nauki Arahatów,
  Szlachetnych wiodących prawe życie - ten głupiec, niczym trzcina
  bambusowa, wydaje jedynie owoce swej własnej zguby. [Pewne gatunki
  trzcin z rodziny bambusowatych giną natychmiast po wydaniu owoców.] 164
%
  Samemu czyni się zło, samemu sprowadza się na siebie skalania. Samemu
  można zło odwrócić, samemu można samego siebie oczyścić. Czystość i
  nieczystość zależą od nas samych - nikt nie może oczyścić drugiego. 165
%
  Niech nikt nie zaniedbuje własnego dobra na rzecz czyjegoś dobra,
  jakkolwiek wielkiego. Jasno rozumiejąc swój własny dobrobyt, winno się
  być nastawionym na czynienie dobra. 166
%
  Nie podążaj wulgarną drogą; nie poddawaj się nieuważności; nie utrzymuj
  fałszywych poglądów; nie trwaj długo w świeckim życiu. 167
%
  Powstań! Nie bądź niedbały! Prowadź swe życie dobrze. Ludzie prawi żyją
  szczęśliwie i w tym świecie, i w następnym. 168
%
  Prowadź swe życie dobrze. Niech twe życie nie będzie nikczemne. Ludzie
  prawi żyją szczęśliwie i w tym świecie, i w następnym. 169
%
  Kto spogląda na świat jak na mydlaną bańkę i miraż, tego nie wypatrzy
  Król Śmierci. 170
%
  Bądź uważny! Ogarnij ten świat, który jest niczym zdobny królewski
  rydwan. Głupcy zaplątują się w nim, lecz mądrzy się go nie czepiają. 171
%
  Ten, kto kiedyś był niedbały, lecz nie jest już dłużej nieuważny,
  rozjaśnia ten świat niczym księżyc uwolniony z chmur. 172
%
  Kto dobrymi czynami przysypuje zło, które wcześniej uczynił, rozjaśnia
  ten świat niczym księżyc uwolniony z chmur. 173
%
  Ten świat jest ślepy; tylko nieliczni posiadają wgląd. Tylko nieliczni,
  niczym ptaki oswobadzające się z sieci, udają się do krainy niebiańskiej
  wspaniałości. 174
%
  Łabędzie fruną ścieżką słońca; ludzie pokonują przestworza siłami
  umysłu; mądrzy wychodzą z tego świata, pokonawszy Marę i jego orszak.
  175
%
  Dla tego, kto pogwałcił to prawo (prawdomówności), kto ma w pogardzie
  następne żywoty, dla takiego kłamcy nie ma zła, którego by się nie
  dopuścił. 176
%
  Skąpcy nie trafiają do krainy niebieskiej, głupcy nie pochwalają
  szczodrości. Lecz człowiek mądry raduje się obdarowywaniem innych i już
  przez to tylko staje się szczęśliwym w przyszłym życiu. 177
%
  Lepsze niż władztwo nad całą ziemią, lepsze niż pójście do nieba, lepsze
  nawet niż panowanie nad wszystkimi światami - jest spełnienie się
  wejścia w Strumień. [Wejście w Strumień (sotapatti): pierwszy stopień
  ponadzwyczajnych osiągnięć.] 178
%
  Na której ze ścieżek wytropiłbyś nie skrępowanego żadnymi utartymi
  szlakami Buddę o nieograniczonej wolności, którego zwycięstwa nic nie
  odwróci, którego nie dosięgnie żadne z przezwyciężonych skalań? 179
%
  Na której ze ścieżek wytropiłbyś nie skrępowanego żadnymi utartymi
  szlakami Buddę o nieograniczonej wolności, w którym nie ma już więcej
  pożądań podtrzymujących odradzanie się, i pragnień, co wikłają i
  zaplątują? 180
%
  Ludzi mądrych, którzy poświęcają się medytacji i rozkoszują się spokojem
  wyrzeczenia - takich uważnych, Najszlachetniejszych Buddów poważają
  nawet bogowie. 181
%
  Trudno narodzić się jako człowiek, trudno jest żyć istocie śmiertelnej.
  Trudno jest mieć okazję usłyszenia Głębokiej Prawdy i prawdziwie trudno
  jest doświadczyć pojawienia się Buddów. 182
%
  Unikaj zła, podtrzymuj dobro, oczyszczaj swój umysł - oto nauka Buddów.
  183
%
  Wytrwała cierpliwość to najlepszy rodzaj surowej prostoty. ,,Nibbana
  jest najwspanialsza'', mówi Budda. Nie jest prawdziwym mnichem ten,
  kto krzywdzi innych; nie wyrzekł się prawdziwie świata ktoś, kto gnębi
  innych. 184
%
  Unikanie pogardy, unikanie krzywdzenia innych, powściągliwość zgodna
  z zasadami dyscypliny klasztornej, umiarkowanie w jedzeniu, życie w
  samotności, poświęcenie się medytacji - oto nauka Buddów. 185
%
  Nawet deszczem złotych monet nie zaspokoi się pragnień zmysłowych, gdyż
  rozkosze zmysłów niosą niewiele zadowolenia, a wiele bólu. Pojąwszy
  to, mędrcy nie zachwycają się nawet niebiańskimi rozkoszami. Uczeń
  Najwyższego Buddy zachwyca się wykorzenieniem pożądań. 186, 187
%
  Ludzie wiedzeni strachem, chronią się w wielu miejscach - na wzgórzach,
  w lasach, w gajach, na drzewach i w świątyniach. 188

  Nie są to bezpieczne schronienia; nie są to najdoskonalsze schronienia.
  To nie w takich schronieniach można uwolnić się od całego cierpienia.
  189

  Kto poszukał schronienia w Buddzie, jego Nauce i jego Zakonie, ten swoją
  mądrością przenika Cztery Szlachetne Prawdy - cierpienie, przyczynę
  cierpienia, ustanie cierpienia i Szlachetną Ośmioaspektową Ścieżkę
  prowadzącą do ustania cierpienia. [Zakon: zarówno Zakon klasztorny
  (bhikkhu sangha) jak i Zakon Szlachetnych (arija sangha) - tych którzy
  osiągnęli ponadzwyczajne poziomy osiągnięć.] 190, 191

  Oto prawdziwie bezpieczne schronienie, oto najlepsze schronienie.
  Wybrawszy takie schronienie, jest się wyzwolonym z wszelkiego
  cierpienia. 192
%
  Trudno jest znaleźć całkowicie rozwiniętego, pełnego człowieka (Buddę).
  Nie wszędzie się on rodzi. Gdzie narodzi się taki mędrzec, tam naród
  szczęśliwie rozkwita. 193
%
  Dobroczynne są narodziny Buddy; dobroczynne jest głoszenie świętej
  Nauki; dobroczynna jest Harmonia w Zakonie; dobroczynne i błogosławione
  jest duchowe dążenie zjednoczonych poszukiwaczy prawdy. 194
%
  Kto czci godnych czczenia, Buddów i ich uczniów, którzy przekroczyli
  wszelkie przeszkody i przeszli poza zasięg smutku i rozpaczy - kto
  poważa tych pełnych pokoju i nieustraszonych ludzi, tego zasług nie da
  się zmierzyć żadną miarą. 195, 196
%
  Żyjemy prawdziwie szczęśliwi, przyjaźni pośród wrogich. Pośród wrogich
  ludzi trwamy wolni od nienawiści. 197
%
  Żyjemy prawdziwie szczęśliwi, niczym nie trapieni pośród ludzi
  utrapionych (pożądaniami). Pośród utrapionych ludzi trwamy wolni od
  utrapień. 198
%
  Żyjemy prawdziwie szczęśliwi, wolni od skąpstwa pośród skąpych. Pośród
  ludzi skąpych trwamy wolni od skąpstwa. 199
%
  Żyjemy prawdziwie szczęśliwi, my, co nie mamy niczego. Będziemy żyć
  czystą radością, niczym Promienni Bogowie. 200
%
  Zwycięstwo tworzy wrogość, pokonany trwa w bólu. Ludzie pełni pokoju
  żyją szczęśliwie, odrzucając i zwycięstwo, i porażkę. 201
%
  Nie ma ognia większego niż żądza ani zbrodni większej niż nienawiść. Nie
  ma zła większego niż skupiska (istnienia) ani błogostanu większego niż
  pokój (Nibbany). [Skupiska (istnienia) (khandha): pięć grup czynników,
  na które Budda analitycznie rozkłada żywą istotę - forma materialna,
  odczucie, postrzeganie, formacje mentalne i świadomość.] 202
%
  Głód jest najgorszą chorobą, uwarunkowane rzeczy są najgorszym
  cierpieniem. Poznając rzeczy takimi, jakimi są naprawdę, mędrcy
  urzeczywistniają Nibbanę, najwyższy błogostan. 203

  Zdrowie jest najwyższą zdobyczą, a zadowolenie największym bogactwem.
  Osoba godna zaufania jest najlepszym krewnym, Nibbana najwyższym
  błogostanem. 204
%
  Posmakowawszy samotności i spokoju, człowiek staje się wolny od bólu i
  skaz, delektuje się błogostanem Prawdy. 205
%
  Dobrze jest ujrzeć Szlachetnych, żyć razem z nimi jest zawsze rzeczą
  błogą. Nie napotykając głupców, będzie się zawsze szczęśliwym. 206

  Długo żałuje ten, kto podróżuje w towarzystwie głupców. Związanie się z
  głupcami jest zawsze bolesne, niczym stowarzyszenie się z wrogiem. Lecz
  związek z mądrymi jest szczęśliwy niczym spotkanie własnych krewnych.
  207
%
  Zatem podążaj za Szlachetnym Buddą, który jest niezachwiany, mądry,
  uczony, obowiązkowy i pełen oddania. Winno się podążać jedynie za takimi
  ludźmi, którzy są prawdziwie dobrzy i bystrzy, tak jak księżyc podąża
  ścieżką gwiazd. 208
%
  Poddając się rzeczom, które powinno się odrzucać, i nie wysilając się
  tam, gdzie wysiłek jest potrzebny, ten, kto jedynie szuka przyjemności,
  poświęca swoje prawdziwe dobro i będzie kiedyś zazdrościł tym, którzy o
  swoje prawdziwe dobro dbają. 209
%
  Nie poszukuj intymnego związku z ukochanymi ani oddzielenia od
  niekochanych, gdyż zarówno oddzielenie od ukochanych, jak i przebywanie
  z niekochanymi jest bolesne. 210

  Zatem niczego nie przedkładaj nad inne, gdyż oddzielenie od tego, co
  jest nam drogie, jest bolesne. Ci, dla których nie ma ani niczego
  ukochanego ani niczego niekochanego, są wolni od więzów. 211
%
  Z upodobania sobie czegoś rodzi się żal, z upodobania sobie czegoś rodzi
  się lęk. Dla kogoś, kto jest całkowicie wolny od upodobań, nie istnieje
  żal, i skądże by wtedy lęk? 212
%
  Ze wzruszenia wypływa żal, ze wzruszenia wypływa lęk. Dla kogoś, kto
  jest całkowicie wolny od wzruszeń, nie istnieje żal, i skądże by wtedy
  lęk? 213
%
  Z przywiązania wypływa żal, z przywiązania wypływa lęk. Dla kogoś, kto
  jest całkowicie wolny od przywiązania, nie istnieje żal, i skądże by
  wtedy lęk? 214
%
  Z żądzy wypływa żal, z żądzy wypływa lęk. Dla kogoś, kto jest całkowicie
  wolny od żądz, nie istnieje żal, i skądże by wtedy lęk? 215
%
  Z pragnień wypływa żal, z pragnień wypływa lęk. Dla tego, który jest
  całkowicie wolny od pragnień, nie istnieje żal, i skądże by lęk? 216
%
  Ludziom drogi jest ten, kto ucieleśnia cnotę i prawdziwy wgląd, kto
  przestrzega zasad, kto urzeczywistnił Prawdę i sam czyni to, co powinien
  czynić. 217
%
  Kto jest nastawiony na to, co Niewysłowione (Nibbanę) i trwa z umysłem
  natchnionym (mądrością), ten - już nie krępowany przez przyjemności
  zmysłowe - zwany jest ,,Kroczącym w Górę Strumienia''. [Kroczący w
  Górę Strumienia: ktoś, kto już nie powraca do istnienia w sansarze
  (anagami).] 218
%
  Kiedy po długiej nieobecności człowiek bezpiecznie powraca z daleka,    
  jego krewni, przyjaciele i ludzie dobrze mu życzący witają go z         
  powrotem w jego domu. 219                                              

  Tak jak krewni witają przybycie kogoś drogiego, tak kogoś, kto czyni
  dobro, powitają jego własne dobre uczynki, gdy odejdzie z tego świata do
  następnego. 220
%
  Trzeba porzucić gniew, wyrzec się pychy i rozerwać wszelkie okowy.
  Cierpienie nie dotyka nigdy tego, kto nie czepia się umysłu i ciała i
  nie jest do nich przywiązany. 221
%
  Kto niczym woźnica powstrzymujący rozpędzony rydwan powstrzymuje        
  wzbierający gniew, tego nazwę prawdziwym woźnicą; inni jedynie trzymają 
  w rękach lejce. 222
%
  Zwyciężaj gniewnego nie-gniewem; zwyciężaj złego dobrocią; zwyciężaj
  skąpego szczodrością; zwyciężaj kłamcę prawdą. 223
%
  Mów prawdę; nie ulegaj gniewowi; poproszony - dawaj, nawet jeśli masz
  niewiele. Dzięki tym trzem - można znaleźć się wśród bogów. 224
%
  Ci mędrcy, którzy nikogo nie krzywdzą i zawsze panują nad swymi ciałami,
  idą do Krainy, która jest poza śmiercią, gdzie już nigdy nie doznają
  żalu. 225
%
  Ci, którzy są zawsze czujni, którzy dniem i nocą przestrzegają
  dyscypliny i zawsze dążą do Nibbany - usuwają swe skalania. 226
%
  O Atulo! Jest to naprawdę stara sprawa, nie tycząca się jedynie obecnych
  czasów: winią tych, którzy pozostają niemi, winią tych, którzy wiele
  mówią, winią tych, którzy mówią z umiarem. Nie ma na tym świecie nikogo,
  kto by nie był obwiniany. 227
%
  Nie było nigdy, nie będzie ani nie ma osoby, która byłaby całkowicie
  obwiniana lub całkowicie wychwalana. 228
%
  Lecz człowiek, którego mędrcy wychwalają, przyglądając mu się dzień za
  dniem, jest kimś nieskazitelnego charakteru, mądrym i obdarzonym wiedzą
  i cnotami. 229

  Któż mógłby za coś winić kogoś takiego, cennego niczym moneta z     
  czystego złota? Nawet bogowie go wychwalają; Brahma też go wychwala. 230
%
  Niech człowiek strzeże się czynów zrodzonych z rozdrażnienia; niech  
  w tym, co czyni, będzie opanowany. Porzuciwszy niewłaściwe zachowanie,  
  niech przez to, co czyni, praktykuje dobre prowadzenie się. 231   
%
  Niech człowiek strzeże się mowy zrodzonej z rozdrażnienia; niech będzie
  opanowany w słowach. Porzuciwszy niewłaściwe słowa, niech przez to, co
  mówi, praktykuje dobre prowadzenie się. 232
%
  Niech człowiek strzeże się myśli zrodzonych z rozdrażnienia; niech
  będzie opanowany w umyśle. Porzuciwszy niewłaściwe myślenie, niech przez
  to, co myśli, praktykuje dobre prowadzenie się. 233
%
  Mędrcy są opanowani w czynach, opanowani w mowie i opanowani w myślach.
  Są oni prawdziwie dobrem-opanowani. 234
%
  Jesteś teraz niczym zeschły liść; czekają na ciebie posłańcy śmierci.
  Jesteś u wrót swojego odejścia, a nie poczyniłeś na swą podróż zapasów!
  235

  Uczyń dla siebie wyspę! Wytężaj się mocno i zyskaj mądrość! Odrzuciwszy
  nieczystości i oczyściwszy się ze skalań, wejdziesz do niebiańskiej
  siedziby Szlachetnych. 236
%
  Twe życie dobiegło teraz kresu; wybierasz się przed oblicze Jamy, Króla
  Śmierci. Nie ma dla ciebie na tej drodze miejsca na wytchnienie, a ty
  nie poczyniłeś na podróż zapasów! 237

  Uczyń dla siebie wyspę! Wytężaj się mocno i zyskaj mądrość! Odrzuciwszy
  nieczystości i oczyściwszy się ze skalań, nie powrócisz już do narodzin
  i rozpadu. 238
%
  Jedną po drugiej, kawałek po kawałku, chwila po chwili, człowiek mądry
  powinien usuwać swe skazy, tak jak złotnik usuwa nieczystości ze srebra.
  239
%
  Tak jak rdza powstająca na żelazie niszczy w końcu zupełnie swe podłoże,
  tak też własne czyny doprowadzają występnych ludzi do krain rozpaczy.
  240
%
  Niestudiowanie na nowo jest zgubą dla pism; zaniedbanie jest zgubą dla
  domostwa; niechlujstwo jest zgubą dla osobistego wyglądu, a niedbałość
  jest zgubą dla strażnika. 241
%
  Rozwiązłość jest skazą u kobiety, a skąpstwo jest skazą u darczyńcy.
  Wszystkie złe rzeczy są skazami, i na tym świecie, i w następnym. 242
%
  Gorszą skazą niż tamte jest niewiedza, najgorsza z wszystkich skaz.
  Usuńcie tą skazę, o mnisi, i stańcie się nieskazitelni! 243
%
  Łatwe jest życie kogoś bezwstydnego, kto jest bezczelny jak wrona,
  zadziorny i agresywny, arogancki i zepsuty. 244

  Trudne jest życie kogoś skromnego, kto zawsze szuka czystości, ustępuje
  innym i jest niepozorny, wiedzie czyste życie i jest uważny. 245
%
  Kto niszczy życie, kłamie, bierze, co nie jest mu dane, odwiedza żony
  innych mężczyzn i używa oszałamiających trunków - taki ktoś podkopuje
  swe korzenie już na tym świecie. 246, 247

  Wiedz to dobry człowieku: trudno się ustrzec złych rzeczy. Nie pozwól,
  by chciwość i złośliwość wciągnęły cię w długo ciągnące się tarapaty.
  248
%
  Ludzie dają ofiary zgodnie ze swą wiarą czy upodobaniami. Kto jest
  niezadowolony z jedzenia i napojów dawanych mu przez innych, ten nie
  osiąga nigdy stopienia się z medytacją dniem i nocą. 249

  Lecz w kim to (niezadowolenie) jest w pełni usunięte, wykorzenione i
  zniszczone, tego dniem i nocą pochłania medytacja. 250
%
  Nic tak nie pali jak żądza; nic tak nie wiąże jak nienawiść; nic tak nie
  sidła jak ułuda; nic tak wartko nie płynie jak rzeka pożądań. 251
%
  Łatwo widzi się błędy innych, lecz trudno dostrzec własne. Błędy innych
  rozdmuchuje się niczym plewy z ziarna, lecz własne skrywa się tak, jak
  zręczny myśliwy maskuje się za ściętymi gałęziami. 252
%
  Kto zawsze wyszukuje błędy u innych, kto jest zawsze krytyczny - ten
  tylko rozwija swe własne skazy. Jest daleki od ich usuwania. 253
%
  Nie ma drogi gdzieś na niebie ani schronienia gdzieś na zewnątrz (poza
  naukami buddyjskimi). Zwykli ludzie lubują się w sprawach ziemskich,
  lecz Buddowie są od nich wolni. [Pustelnik (samana): tu użyte w
  specjalnym znaczeniu dla określenia tych, którzy osiągnęli cztery
  ponadzywczajne stopnie rozwoju. ] 254
%
  Nie ma drogi gdzieś na niebie ani schronienia gdzieś na zewnątrz (poza
  naukami buddyjskimi). Nie ma takich uwarunkowanych rzeczy, które byłyby
  wieczne, ani nie ma przemijalności u Buddów. 255
%
  Nie przez wydawanie arbitralnych osądów człowiek staje się prawym;
  człowiek mądry bada zarówno to, co złe, jak i to, co dobre. 256

  Gdy ktoś nie ocenia innych w sposób arbitralny, lecz wydaje bezstronne
  osądy w oparciu o prawdę, to taki rozumny człowiek jest strażnikiem
  prawa i zwany jest prawym. 257
%
  Nie jest się mądrym tylko z tego powodu, że się wiele mówi; kto jest
  przyjazny, nieustraszony i przyczynia się do pojednania, tego nazywa się
  mądrym. 258
%
  Nie jest się biegłym w Dhammie tylko z tego powodu, że się wiele o niej
  mówi. Kto usłyszawszy nawet niewielką część Dhammy, nie zaniedbuje jej,
  lecz osobiście urzeczywistnia jej prawdę, ten jest prawdziwie biegłym w
  Dhammie. 259
%
  Nie nazywamy mnicha Czcigodnym Starszym tylko z tego powodu, że jego
  włosy są siwe; jeśli dojrzały jest jedynie wiekiem, zwany jest kimś, kto
  zestarzał się na próżno. 260

  W kim żyje prawdomówność, cnota, łagodność, powściągliwość i
  samoopanowanie, kto jest wolny od skalań i mądry - tego prawdziwie
  zwiemy Czcigodnym Starszym. 261
%
  Nie poprzez elokwencję czy piękno ciała człowiek staje się doskonałym,
  gdy jest przy tym zazdrosny, samolubny i zwodniczy. 262

  Lecz w kim tamte złe cechy zostały usunięte, wykorzenione i wygasły, kto
  odrzucił nienawiść - ten mądry człowiek jest prawdziwie doskonały. 263
%
  Człowiek, który jest niezdyscyplinowany i fałszywy, nie staje się
  mnichem poprzez zgolenie głowy. Jakże mógłby być mnichem, będąc pełnym
  pożądań i chciwości? 264

  Kto całkowicie opanował wszelkie przejawy zła, i wielkie, i drobne -
  tego możemy zwać mnichem, gdyż przezwyciężył całe zło. 265
%
  Nie jest się mnichem tylko z tego powodu, że żyje się z ofiar innych.
  Nie poprzez przyjęcie zewnętrznej formy można stać się prawdziwym
  mnichem. 266

  Kto prowadzi święte życie i przechodzi ze zrozumieniem przez ten świat,
  przekraczając zarówno zasługę, jak i przewinę - ten prawdziwie zwany
  jest mnichem. 267
%
  Nie poprzez przestrzeganie milczenia ktoś staje się mędrcem, jeśli jest
  głupcem i ignorantem. Lecz człowiek roztropny, niczym ktoś trzymający w
  ręku wagę, przyjmuje jedynie dobro, a odrzuca zło - ten jest prawdziwie
  mędrcem. Ponieważ rozumie on oba światy (obecny i przyszły), zwany jest
  mędrcem. 268, 269
%
  Nie jest Szlachetnym ktoś, kto rani żywe istoty. Szlachetnym zwany jest
  ktoś z tego powodu, że nie krzywdzi żadnej żywej istoty. 270
%
  Nie powinniście zadowalać się jedynie przestrzeganiem zasad i wskazań
  ani nawet zdobyciem znacznej wiedzy; ani także osiągnięciem zatopienia w
  medytacji czy życiem w odosobnieniu. 271

  Nie myślcie także: ,,Doznaję błogostanu wyrzeczenia się, którego nie
  doświadczają osoby świeckie''. O mnisi, nie powinno was zadowalać nic
  pomniejszego od osiągnięcia ostatecznego usunięcia skalań - od stanu
  Arahata. 272
%
  Ze wszystkich ścieżek najlepsza jest Ośmioaspektowa Ścieżka; ze
  wszystkich prawd najlepsze są Cztery Szlachetne Prawdy; ze wszystkich
  rzeczy najlepsza jest wolność od żądz; ze wszystkich ludzi najlepszy
  jest Ten Który Dostrzega (Budda). 273
%
  To jedyna droga: nie ma innej, by oczyścić swój wgląd. Idź tą ścieżką, a
  zmylisz Marę. 274
%
  Idąc po tej ścieżce położysz kres cierpieniu. Odkrywszy, jak wyciągnąć
  cierń żądzy, objaśniam ścieżkę. 275
%
  Sami musicie się wysilać; Buddowie jedynie wskazują drogę. Ludzie
  nawykli do medytacji, którzy idą ścieżką, uwalniają się z więzów Mary.
  276
%
  ,,Wszystkie uwarunkowane rzeczy są nietrwałe'' - gdy dzięki mądrości
  człowiek to dostrzega, odwraca się od cierpienia. To jest ścieżka
  wiodąca do oczyszczenia. 277
%
  ,,Wszystkie uwarunkowane rzeczy są niezadowalające'' - gdy dzięki
  mądrości człowiek to dostrzega, odwraca się od cierpienia. To jest
  ścieżka wiodąca do oczyszczenia. 278
%
  ,,Wszystkie rzeczy nie są jaźnią'' - gdy dzięki mądrości człowiek
  to dostrzega, odwraca się od cierpienia. To jest ścieżka wiodąca do
  oczyszczenia. 279
%
  Próżniak, który nie wysila się wtedy, gdy powinien, który choć młody i
  silny, jest pełen lenistwa, którego umysł wypełniają próżne myśli - taki
  marny człowiek nie odnajduje ścieżki ku mądrości. 280
%
  Niech człowiek uważny w mowie, z opanowanym umysłem, nie dopuszcza
  się swoim ciałem zła. Niech oczyszcza te trzy rodzaje czynów i osiąga
  ścieżkę, którą głosił Wielki Mędrzec. 281
%
  Mądrość wypływa z medytacji, bez medytacji mądrość zanika. Niech
  człowiek - wiedząc o tych dwóch ścieżkach, rozwoju i upadku - tak
  kieruje sobą, by jego mądrość mogła wzrastać. 282
%
  Zetnij las (żądz), a nie jedno drzewo. Z lasu (żądz) wypływa strach.
  Wytrzebiwszy las i jego poszycie (pragnień), o mnisi, bądźcie wolni od
  namiętności! [Znaczenie tego zalecenia to: ,,Zetnij las żądz, lecz nie
  umartwiaj ciała''.] 283
%
  Tak długo, jak mężczyzna pożąda kobiety, jakkolwiek byłoby to subtelne,
  jego umysł jest przywiązany, niczym ssące cielę do swej matki. 284
%
  Odetnij swe namiętności, jak ktoś wyrywający własnymi rękami jesienny
  lotos. Kultywuj jedynie ścieżkę prowadzącą ku pokojowi, ku Nibbanie,
  którą oznajmił Czcigodny. 285
%
  ,,Tu będę mieszkał w porze deszczowej, a tam zimą i latem'' - tak
  rozmyśla głupiec. Nie uświadamia sobie niebezpieczeństwa (nadejścia
  śmierci). 286
%
  Jak wielka powódź porywa uśpioną wioskę, tak śmierć chwyta i zabiera
  człowieka, którego umysł czepia się poczucia zadowolenia ze swego
  potomstwa i trzód. 287
%
  W kogo uderza śmierć, tego nie ochronią bliscy. Nikt go nie może
  uratować - ani synowie, ani ojciec, ani krewni. 288

  Zrozumiawszy to, niech człowiek, który jest mądry, powściągliwy i
  moralny, śpieszy utorować sobie ścieżkę wiodącą ku Nibbanie. 289
%
  Jeśli przez wyrzeczenie się mniejszego szczęścia można osiągnąć większe
  szczęście, niech człowiek mądry wyrzeka się spraw pomniejszych, a ma
  wzgląd na to, co większe. 290
%
  Kto poszukuje własnego szczęścia, sprowadzając ból na innych, nigdy nie
  uwolni się od nienawiści, zaplątany w więzy. 291
%
  U ludzi, którzy są aroganccy i niedbali, którzy nie czynią tego, co
  powinno być zrobione, a czynią to, czego nie powinni - skalania będą
  tylko wzrastały. 292

  U ludzi, którzy zawsze usilnie praktykują przytomność ciała i umysłu,
  którzy nie ulegają temu, co nie powinno być czynione, a wytrwale czynią
  to, co winno być uczynione, uważni i jasno pojmujący - skalania znikną.
  293
%
  Zabiwszy matkę (pragnienie), ojca (próżność ego), dwóch zbrojnych królów
  (wiarę w wieczność i nihilizm) i zniszczywszy cały kraj (organy zmysłów
  i przedmioty zmysłów) wraz ze strażnikiem jego skarbu (przywiązaniem i
  żądzą), święty człowiek podąża naprzód bez żalu. 294

  Zabiwszy matkę, ojca, dwóch bramińskich królów (dwa skrajne poglądy)
  i jako piątego, tygrysa (pięć umysłowych przeszkód), święty człowiek
  podąża naprzód bez żalu. 295
%
  Ci z uczniów Gotamy, którzy dniem i nocą bez ustanku pamiętają o
  Buddzie, zawsze budzą się szczęśliwie. 296
%
  Ci z uczniów Gotamy, którzy dniem i nocą bez ustanku pamiętają o
  Dhammie, zawsze budzą się szczęśliwie. 297
%
  Ci z uczniów Gotamy, którzy dniem i nocą bez ustanku pamiętają o Sandze,
  zawsze budzą się szczęśliwie. 298
%
  Ci z uczniów Gotamy, którzy dniem i nocą bez ustanku praktykują
  przytomność ciała i umysłu, zawsze budzą się szczęśliwie. 299
%
  Ci z uczniów Gotamy, którzy dniem i nocą bez ustanku rozkoszują się
  niewyrządzaniem krzywdy żadnej istocie, zawsze budzą się szczęśliwie.
  300
%
  Ci z uczniów Gotamy, którzy dniem i nocą bez ustanku rozkoszują się
  praktykowaniem medytacji, zawsze budzą się szczęśliwie. 301
%
  Trudno jest żyć jako mnich, trudno rozkoszować się mnisim życiem.
  Lecz życie rodzinne jest także trudne i pełne zmartwień. Cierpienie
  bierze się ze związków się z nierównymi sobie, cierpienie bierze się z
  wędrowania wśród samsary. Zatem nie bądź kimś błąkającym się bez celu,
  nie podążaj za cierpieniem. 302
%
  Kto jest pełen wiary i cnót, posiada dobre imię i bogactwa - jest
  wszędzie szanowany, do jakiegokolwiek kraju by się nie udał. 303
%
  Ludzie dobrzy jaśnieją z daleka, niczym szczyty Himalajów. A ludzie źli
  są niewidoczni, niczym strzały wystrzelone z łuku nocą. 304
%
  Kto samotnie siaduje, samotnie sypia i samotnie chadza, kto się wytęża
  i samotnie zwycięża samego siebie, ten rozkoszuje się samotnością lasu.
  305
%
  Kłamca idzie do krainy rozpaczy; także ten, kto uczyniwszy (źle),
  mówi: ,,Nie zrobiłem tego''. Ludzie dopuszczający się podłych czynów,
  odchodząc z tego świata, doznają takiego samego losu w innym świecie.
  306
%
  Jest wielu złych ludzi i wiele pozbawionych samokontroli osób noszących
  żółte szaty. Ci występni ludzie z powodu swych złych czynów odrodzą się
  w krainie rozpaczy. 307
%
  Lepiej byłoby połknąć rozpaloną do czerwoności kulę żelazną, palącą
  niczym ogień, niż będąc niemoralnym i nieopanowanym, jako mnich spożywać
  jedzenie ofiarowane przez ludzi. 308
%
  Cztery nieszczęścia spadają na nierozważnego mężczyznę, który współżyje
  z cudzą żoną: przewina, niespokojny sen, niesława i (odrodzenie) w
  krainie rozpaczy. 309
%
  Takiego mężczyznę czeka niesława i nieszczęśliwe odrodzenie w
  przyszłości. Gorączkowa jest rozkosz niespokojnego mężczyzny i kobiety,
  a król nakłada ciężkie kary za cudzołóstwo. Zatem niech mężczyzna nie
  współżyje z cudzą żoną. 310
%
  Tak jak trawa kusa, gdy ją źle chwycić, przecina dłoń, tak też życie
  mnisie, gdy je źle prowadzić, wiedzie do krainy rozpaczy. 311
%
  Nieuważne składanie ofiar, niewłaściwy ceremoniał, życie w wątpliwym
  celibacie - żaden z tych czynów nie wyda dobrych owoców. 312
%
  Jeśli coś jest do zrobienia, winno się to zrobić z zapałem i energią.
  Niedbałe życie mnisie jedynie mocniej wzbija kurz pożądań. 313
%
  Lepiej nie dopuszczać się złych czynów, gdyż potem dręczą one człowieka.
  Lepiej wypełniać dobre czyny, gdyż później się ich nie żałuje. 314
%
  Strzeż siebie dobrze niczym granicznego miasta, i z zewnątrz, i od
  wewnątrz. Nie zaniedbuj sposobności (rozwoju duchowego). Ci, którzy
  przepuszczają takie sposobności, lamentują, gdy są skazani na krainę
  rozpaczy. 315
%
  Ci, którzy są zawstydzeni tym, czego nie powinni się wstydzić, a nie
  wstydzą się tego, co powinno ich zawstydzać - mają niewłaściwe poglądy i
  trafiają do krainy rozpaczy. 316
%
  Ci, którzy dostrzegają powód do lęku tam, gdzie nie ma czego się bać,
  a nie widzą powodu do lęku w tym, czego należy się obawiać - mają
  niewłaściwe poglądy i trafiają do krainy rozpaczy. 317
%
  Ci, którzy wyobrażają sobie zło tam, gdzie nie ma żadnego, a nie widzą
  zła tam, gdzie ono jest - mają niewłaściwe poglądy i trafiają do krainy
  rozpaczy. 318

  Ci, którzy postrzegają zło jako zło, a dobro jako dobro - mają właściwe
  poglądy i trafiają do krainy zachwytu. 319
%
  Niczym słoń, co w bitwie znosi strzały wypuszczane z łuków ze wszystkich
  stron, tak ja będę znosił zniewagi. Naprawdę wielu ludziom brak
  moralności. 320
%
  Wytresowanego słonia można wprowadzić w środek tłumu ludzi, a
  okiełznanego słonia dosiada nawet król. Podobnie najlepszym z ludzi jest
  ktoś, kto poskromił swój temperament i znosi zniewagi. 321
%
  Znakomite są dobrze wyćwiczone muły, pełnej krwi konie Sindhu i
  szlachetne słonie z wielkimi kłami. Lecz jeszcze lepszy jest taki
  człowiek, który opanował samego siebie. 322
%
  Nie na zwierzętach wierzchowych można dotrzeć do Nieprzebytej Krainy
  (Nibbany), ktoś samoopanowany dociera tam poprzez własny okiełznany i
  dobrze kierowany umysł. 323
%
  Gdy przychodzi okres rui, nie sposób opanować słonia o imieniu
  Dhanapalaka. Trzymany w niewoli, nie tknie on nawet kęsa pożywienia,
  lecz z utęsknieniem przywołuje w umyśle las, w którym żyją inne słonie.
  324
%
  Gdy człowiek jest ociężały, żarłoczny i leniwy, wyleguje się w łożu
  niczym tłusty wieprz - to taki próżniak odradza się wciąż na nowo. 325
%
  Przedtem ten umysł wędrował do woli, gdzie chciał, zgodnie ze swymi
  upodobaniami - lecz teraz poprzez mądrość opanuję go zupełnie, tak jak
  powożący panuje nad słoniem, nawet będącym w okresie rui. 326
%
  Rozkoszuj się uwagą! Dobrze pilnuj swoich myśli! Wydobądź siebie z tego
  grzęzawiska zła, tak jak słoń wydobywa się z błota. 327
%
  Gdy znajdziesz towarzystwo mądrego i roztropnego przyjaciela, kogoś, kto
  wiedzie dobre życie, powinieneś przezwyciężyć wszystkie przeciwności, by
  radośnie i uważnie podtrzymywać jego towarzystwo. 328

  Kiedy zaś nie znajdziesz towarzystwa mądrego i roztropnego przyjaciela,
  kogoś, kto wiedzie dobre życie - wtedy tak jak król, który pozostawia
  za sobą pokonane królestwo, albo samotny słoń w puszczy, powinieneś
  samotnie podążać swoją drogą. 329
%
  Lepsze jest życie w samotności niż towarzystwo głupca. Żyj samotnie i
  nie czyń zła - bądź wolny od trosk niczym słoń w głębokiej puszczy. 330

  Dobrze mieć prawdziwych przyjaciół w potrzebie; dobrze być zadowolonym z
  tego, co się posiada; dobrze jest mieć zasługi, gdy życie się kończy; i
  dobrze jest porzucić wszelkie cierpienie (poprzez stan Arahata). 331
%
  Dobrze jest służyć swojej matce; dobrze jest służyć swojemu ojcu; dobrze
  jest służyć mnichom; i dobrze jest służyć ludziom świętym.13 332
%
  Dobra jest cnota, która trwa aż do kresu życia; dobra jest niewzruszona
  wiara; dobre jest rozwinięcie mądrości; i dobre jest uniknięcie zła. 333
%
  Pragnienia kogoś, kto jest w mocy nieuważnego życia, rozrastają się jak
  dziki powój. Niczym małpa szukająca w lesie owoców, przeskakuje on z
  żywota na żywot (smakując owoców swej kammy). 334
%
  Kim zawładnie godne pożałowania, lepkie pragnienie, tego smutki
  wzrastają niczym trawa po deszczu. 335

  Lecz od tego, kto przezwycięży to godne pożałowania pragnienie, tak
  trudne do przezwyciężenia, smutki odpadają niczym woda od liści lotosu.
  336
%
  Pomyślność wszystkim tu zgromadzonym! Powiadam wam: Wykopcie korzeń
  pragnień tak, jakbyście poszukiwali aromatycznych korzeni trawy birana.
  Nie dopuśćcie, by Mara niszczył was wciąż na nowo, niczym powódź
  zalewająca trzcinę. 337
%
  Tak jak drzewo, choć ścięte, wypuszcza na nowo pędy, jeśli korzenie
  pozostaną nietknięte i silne, tak też dopóki uśpione pragnienia nie
  zostaną wykorzenione, cierpienie będzie wyrastać wciąż na nowo. 338
%
  Zagubionego człowieka, w którym trzydzieści sześć strumieni pragnień
  wartko płynie w kierunku przedmiotów rozkoszy, porywa powódź jego
  namiętnych myśli. [Trzydzieści sześć strumieni pragnień: trzy pragnienia
  - przyjemności zmysłowych, kontynuującego się istnienia i zaniku -
  w relacji do każdej z dwunastu podstaw, tj. sześciu organów zmysłów
  łącznie z umysłem i odpowiadających im przedmiotów.] 339
%
  Te strumienie płyną wszędzie, a dziki powój (pragnień) kiełkuje i
  rozrasta się. Widząc, że powój ów wystrzelił w górę, odetnij jego korzeń
  mądrością. 340
%
  Napływające od wszystkich przedmiotów i podsycane pragnieniami,
  powstaje w ludziach doznanie przyjemności. Nastawieni na przyjemności i
  poszukujący zadowolenia, ludzie padają ofiarą narodzin i rozkładu. 341
%
  Osaczeni przez pragnienia, ludzie biegają w koło niczym złapane w sidła
  zające. Mocno uwięzieni w myślowych okowach, przez długi czas wciąż na
  nowo doznają cierpień. 342
%
  Osaczeni przez pragnienia, ludzie biegają w koło niczym złapane w sidła
  zające. Kto tęskni za wolnością od wzburzonych namiętności, powinien
  usunąć swe pragnienia. 343
%
  Są tacy, którzy odwracając się od gęstwiny pragnień (życia domowego),
  podejmują życie w gęstwinach lasów (jako mnisi). Lecz uwolniwszy się już
  od domostw, przybiegają do nich z powrotem. Zważcie na tych ludzi! Choć
  wyswobodzeni, pędzą z powrotem w sam środek swych więzów! [W oryginale
  ten werset wykorzystuje grę znaczeń palijskiego słowa wana, które może
  określać zarówno ''pożądanie'' jak i ''las''.] 344
%
  Mędrcy mówią: nie te więzy są mocne, które są zrobione z żelaza, drewna
  czy konopnych powrozów. Zauroczenie i tęsknota za klejnotami i ozdobami,
  dziećmi i żonami - te są dużo mocniejszymi więzami, które ściągają
  człowieka w dół, i choć na pozór luźne, są trudne do zrzucenia. Mędrcy
  odcinają również te więzy. Porzuciwszy przyjemności zmysłowe i wyzbywszy
  się pragnień, wyrzekają się świata. 345, 346
%
  Zauroczeni żądzą ludzie wpadają z powrotem w wirujący strumień
  (sansary), niczym pająk w sieć, którą sam uprządł. Mędrcy odcinają to
  również. Nie mając żadnych pragnień, porzucają wszelkie cierpienie i
  wyrzekają się świata. 347
%
  Puść przeszłość, puść przyszłość, puść teraźniejszość i przekrocz na
  drugi brzeg istnienia. Z umysłem całkowicie wyzwolonym, nie dotrzesz już
  więcej do narodzin i śmierci. 348
%
  Człowiek dręczony złymi myślami, opanowany przez namiętności i oddany
  pogoni za przyjemnościami, doznaje coraz to mocniejszych pragnień. Czyni
  to więzy naprawdę mocnymi. 349

  Kto raduje się przezwyciężaniem złych myśli, kto medytuje nad
  nieczystościami i jest zawsze przytomny - ten położy kres pragnieniom i
  zerwie okowy Mary. 350

  Kto osiągnął cel, jest nieustraszony, wolny od pragnień, wolny od
  namiętności, pousuwał ciernie istnienia - dla tego człowieka obecne
  śmiertelne ciało jest już ostatnim. 351
%
  Kto jest wolny od pragnień i przywiązań, doskonale biegły w odsłanianiu
  prawdziwego znaczenia Nauki i zna prawidłową kolejność świętych tekstów
  - dla tego człowieka obecne śmiertelne ciało jest już ostatnim.
  Prawdziwie zwany jest na wskroś mądrym, wielkim. 352
%
  Zwycięzcą jestem nad wszystkim, wszystko poznałem, lecz nie przywiązałem
  się do niczego, co poznane i pokonane. Porzucając wszystko, staję
  się wolny poprzez niszczenie pragnień. Wszystko sam zrozumiałem,
  kogóż więc powinienem zwać swoim nauczycielem ? [Była to odpowiedź
  udzielona wędrownemu ascecie, który zapytał Buddę o jego nauczyciela.
  Odpowiedź Buddy ukazuje, że Najwyższe Oświecenie stanowiło jego własne
  niepowtarzalne osiągnięcie, którego nie nauczył się od nikogo innego.]
  353
%
  Dar Dhammy przewyższa wszystkie dary; smak Dhammy przewyższa wszelkie
  smaki; rozkosz Dhammy przekracza wszelkie rozkosze; ktoś uwolniony od
  pragnień przezwycięża wszelkie cierpienie. 354
%
  Bogactwo rujnuje jedynie głupców, a nie - poszukujących tego, co poza.
  Pożądając bogactw, niemądry człowiek rujnuje sam siebie i innych. 355
%
  Chwasty są zatratą pól, żądza jest zatratą ludzi. Zatem dary ofiarowane
  tym, którzy są wolni od żądzy, przynoszą obfite owoce. 356
%
  Chwasty są zatratą pól, nienawiść jest zatratą ludzi. Zatem dary
  ofiarowane tym, którzy są wolni od nienawiści, przynoszą obfite owoce.
  357
%
  Chwasty są zatratą pól, ułuda jest zatratą ludzi. Zatem dary ofiarowane
  tym, którzy są wolni od ułudy, przynoszą obfite owoce. 358
%
  Chwasty są zatratą pól, pożądanie jest zatratą ludzi. Zatem dary
  ofiarowane tym, którzy są wolni od pożądania, przynoszą obfite owoce.
  359
%
  Dobra jest powściągliwość oka; dobra jest powściągliwość ucha; dobra
  jest powściągliwość nosa; dobra jest powściągliwość języka. 360
%
  Dobra jest powściągliwość w uczynkach cielesnych; dobra jest
  powściągliwość w mowie; dobra jest powściągliwość w myśleniu.
  Powściągliwość we wszystkim jest dobra. Powściągliwy we wszystkim mnich
  uwalnia się od całego cierpienia. 361
%
  Kto panuje nad swymi rękami, stopami i językiem, kto jest w pełni
  opanowany, rozkoszuje się medytacją, jest wewnętrznie zatopiony w
  skupieniu i zadowolony - tego ludzie zwą mnichem. 362
%
  Mnich, który panuje nad swym językiem, jest umiarkowany w mowie, skromny
  i objaśnia literę i ducha Nauki - sprawia przyjemność wszystkimi swymi
  słowami. 363
%
  Mnich, który trwa w Dhammie, rozkoszuje się Dhammą, medytuje nad
  Dhammą i niewzruszenie utrzymuje Dhammę w umyśle - nie oddziela się od
  subtelnej Dhammy. 364
%
  Nie powinno się pogardzać tym, co się otrzymało w ofierze, ani
  zazdrościć tego, co zyskują inni. Mnich, który zazdrości innym tego, co
  otrzymali, nie osiąga pełnego pogrążenia się w medytacji. 365
%
  Mnicha, który nie pogardza niczym, co otrzymał w ofierze, choćby było
  tego niewiele, który żyje w czystości i nie ustaje w wysiłku - takiego
  chwalą nawet bogowie. 366
%
  Kto nie ma żadnych przywiązań, ani cielesnych, ani umysłowych, kto nie
  smuci się brakiem czegokolwiek - ten prawdziwie zwany jest mnichem. 367
%
  Mnich, który trwa w uniwersalnej miłości i jest głęboko oddany
  Nauce Buddy, osiąga spokój Nibbany, rozkosz ustania wszystkiego, co
  uwarunkowane. 368
%
  Opróżnij tę łódź, mnichu! Opróżniona, popłynie lekko. Pozbywszy się
  żądzy i nienawiści, osiągniesz Nibbanę. 369
%
  Odetnij wszystkie pięć, porzuć wszystkie pięć i kultywuj wszystkie
  pięć. Mnich, który przezwyciężył wszystkie pięć rodzajów więzów, zwany
  jest tym, który przekroczył powódź. [Te pięć, które należy odciąć,
  to pięć ,,niższych okowów'': samoułuda, wątpienie, wiara w obrzędy
  i rytuały, żądza i zła wola. Pięć, które należy porzucić to pięć
  ,,wyższych okowów'': pragnienie krain niebiańskich gdzie istnieje forma,
  pragnienie krain pozbawionych formy, zarozumiałość, niespokojność i
  niewiedza. Ci, którzy wchodzą w strumień i ci, którzy powracają tylko
  jesze jeden raz do istnienia w świecie samsary odcinają pierwsze trzy
  więzy. Ci, którzy już nie powracają ani raz odcinają następne dwa a
  Arahatowie ostatnie pięć. Tymi pięcioma, które trzeba kultywować jest
  pięć właściwości duchowych: wiara, energia, przytomność, koncentracja
  i mądrość. Pięcioma więzami są: chciwość, nienawiść, ułuda, fałszywe
  poglądy i zarozumiałość.] 370
%
  Medytuj, mnichu! Nie bądź nieuważny. Niech twój umysł nie krąży wokół
  zmysłowych przyjemności. Nie połknij przez nieuwagę rozżarzonej do
  czerwoności żelaznej kuli, byś potem, gdy zacznie cię palić, nie
  krzyczał: ,,To bolesne!'' 371
%
  Nie ma medytacyjnego skupienia dla kogoś, komu brak wglądu, i nie ma
  wglądu dla kogoś, komu brak medytacyjnego skupienia. Kto przejawia
  zarówno wgląd, jak i medytacyjne skupienie, ten jest prawdziwie blisko
  Nibbany. 372
%
  W mnichu, który usunął się do samotnej siedziby i uspokoił swój umysł,
  który dzięki wglądowi pojmuje Dhammę, rodzi się zachwyt przekraczający
  wszelkie ludzkie zachwyty. 373
%
  Gdy poprzez wgląd ktoś dostrzega powstawanie i upadek składników
  istnienia, jest pełen radości i szczęścia. Dla kogoś uważnego jest to
  odbicie tego, co Bezśmiertelne. [Patrz objaśnienie do w. 202.] 374
%
  Opanowanie zmysłów, zadowolenie, powściągliwość - płynące z zasad
  dyscypliny klasztornej - stanowią dla mądrego mnicha podstawę świętego
  życia na tym świecie. 375

  Niech obcuje z przyjaciółmi, którzy są szlachetni, energiczni i żyją w
  czystości; niech będzie serdeczny i ma wyszukane maniery. Poprzez to
  radośnie położy kres cierpieniu. 376
%
  Niczym jaśminowy powój zrzucający swe zwiędnięte kwiaty, powinniście
  mnisi całkowicie porzucić żądzę i nienawiść! 377
%
  Mnich, który jest spokojny w czynach, spokojny w mowie, spokojny w
  myślach, który jest dobrze opanowany i odrzucił wszystko to, co ziemskie
  - jest prawdziwie zwany pogodnym. 378
%
  Samemu trzeba siebie osądzać i dokładnie sprawdzać. Mnich, który sam
  siebie pilnuje i jest uważny, będzie zawsze żył w szczęściu. 379
%
  Samemu jest się swoim obrońcą, swoim własnym schronieniem. Zatem powinno
  się panować nad samym sobą, tak jak handlarz koni panuje nad szlachetnym
  wierzchowcem. 380
%
  Mnich, który jest pełen radości, pełen wiary w Naukę Buddy osiąga Stan
  Spokoju, rozkosz ustania wszystkiego, co uwarunkowane. 381
%
  Mnich, który za młodu poświęca się Nauce Buddy, rozświetla ten świat
  niczym księżyc uwolniony z chmur. 382
%
  Wysilaj się, święty człowieku! Odetnij strumień (pragnień) i porzuć
  zmysłowe pożądanie. Wiedząc o rozpadzie wszystkich uwarunkowanych
  rzeczy, stań się o święty człowieku tym, kto poznaje to, co nie zostało
  stworzone (Nibbanę)! [Określenie ,,Święty'' jest tu rozmyślnie użyte
  jako prowizoryczny odpowiednik słowa brahmana, dla oddania dwuznaczności
  tego indyjskiego terminu. Pierwotnie będąc osobami o wysokim poziomie
  duchowości, bramini zmienili się do czasów Buddy w uprzywilejowany
  kler, który swój status nabywał z urodzenia i pochodzenia, a nie z
  prawdziwej wewnętrznej świętości. Budda usiłował przywrócić słowu
  brahmana jego pierwotną konotację, utożsamiając prawdziwego ,,świętego''
  z Arahatem, który zasługuje na ten tytuł poprzez swą wewnętrzną czystość
  i świątobliwość, bez względu na linię rodzinną. Kontrast pomiędzy tymi
  dwoma znaczeniami jest uwypuklony w wersetach 393 i 396. Również tych,
  którzy wiedli kontemplacyjny żywot poświęcony osiągnięciu stanu Arahata
  można nazywać braminami, tak jak w wersetach 383, 389 i 390.] 383
%
  Gdy święty człowiek osiągnął szczyt dwóch ścieżek (medytacyjnego
  skupienia i wglądu), poznaje Prawdę i wszystkie jego okowy pękają. 384
%
  Dla kogo nie ma ani tego brzegu, ani drugiego brzegu, ani też obu, kto
  jest wolny od trosk i więzów - tego zwę świętym człowiekiem. [Ten brzeg:
  sześć organów zmysłów; drugi brzeg: odpowiadające im przedmioty; oba:
  jaźń i poczucie ,,mojego''.] 385
%
  Kto oddaje się medytacji i jest bez skazy, kto jest stały i czyni, co
  powinien czynić, kto jest wolny od jątrzących skalań i kto osiągnął
  najwyższy cel - tego zwę świętym człowiekiem. 386
%
  Słońce jaśnieje za dnia, księżyc jaśnieje nocą. Wojownik jaśnieje w swej
  zbroi, święty człowiek jaśnieje w medytacji. Zaś Budda jaśnieje bez
  ustanku, lśniąc dniem i nocą. 387
%
  Zwany jest świętym człowiekiem, ponieważ porzucił zło. Zwany jest
  pustelnikiem, ponieważ z jego postępowania promienieje pogoda. A
  ponieważ wyrzekł się swych skalań, zwany jest ascetą. 388
%
  Nie wolno uderzyć świętego człowieka ani też święty człowiek, gdyby go
  ktoś ugodził, nie powinien wpadać w gniew. Hańba temu, kto by uderzył
  świętego człowieka, i jeszcze większa hańba temu, kto wpada w gniew. 389
%
  Dla świętego człowieka nie ma lepszej rzeczy, niż gdy powstrzymuje swój
  umysł od rzeczy, które są drogie ziemskiemu sercu. Na ile wykrusza się
  sama myśl uczynienia komuś krzywdy, na tyle ustępuje cierpienie. 390
%
  Kto nie dopuszcza się zła w czynie, słowie ani w myśli, kto jest
  powściągliwy na te trzy sposoby - tego zwę świętym człowiekiem. 391
%
  Tak jak bramiński duchowny czci swój ofiarny ogień, tak należy z
  oddaniem poważać kogoś, od kogo poznało się Dhammę, której nauczał
  Budda. 392
%
  Nie poprzez zaplecione włosy, nie przez pochodzenie czy urodzenie ktoś
  staje się świętym człowiekiem. W kim są żywe prawda i prawość - ten jest
  czysty, ten jest świętym człowiekiem. 393
%
  Jakiż pożytek z twych zaplecionych włosów, niemądry człowieku? Jakiż
  pożytek z twego stroju ze skóry antylopy? Nadal kłębią się w tobie
  (namiętności), tylko zewnętrznie się oczyszczasz. [W czasach Buddy takie
  praktyki ascetyczne jak noszenie zmierzwionych włosów i odzienia ze skór
  uznawane były za oznaki świętości.] 394
%
  Kto nosi szatę zszytą ze szmat, kto jest chudy, na czyim ciele widać
  wszędzie żyły i kto samotnie medytuje w lasach - tego zwę świętym
  człowiekiem. 395
%
  Nie nazwę człowieka świętym z powodu linii, z której się wywodzi,
  czy dla wysokiego urodzenia jego matki. Jeśli pozostaje pod wpływem
  krępujących przywiązań, jest on jedynie wyniosłym świeckim człowiekiem.
  Kogoś, kto jest wolny od przeszkód i przywiązań - tego zwę świętym
  człowiekiem. 396
%
  Kto odciąwszy wszystkie więzy nie drży już z lęku, kto przezwyciężył
  wszelkie przywiązania i jest wyzwolony - tego zwę świętym człowiekiem.
  397
%
  Kto przeciął rzemień (nienawiści), wstęgę (pragnienia) i powróz
  (fałszywych poglądów) wraz z uprzężą (utajone złe skłonności),
  kto usunął zaporę (niewiedzy) i jest oświecony - tego zwę świętym
  człowiekiem. 398
%
  Kto bez urazy znosi zniewagi, ciosy i kary, kogo prawdziwą mocą i siłą
  jest cierpliwość - tego zwę świętym człowiekiem. 399
%
  Kto jest wolny od gniewu, oddany, cnotliwy, pozbawiony pragnień,
  samoopanowany, kto przybrał swe ostatnie już fizyczne ciało - tego zwę
  świętym człowiekiem. 400
%
  Kto nie czepia się przyjemności zmysłowych niczym woda liścia lotosu czy
  ziarno gorczycy ostrza igły - tego zwę świętym człowiekiem. 401
%
  Kto w tym właśnie życiu urzeczywistnia kres swego cierpienia, kto
  odłożył brzemię i wyzwolił się - tego zwę świętym człowiekiem. 402
%
  Ktoś o dogłębnej wiedzy, mądry, zręczny w rozróżnianiu pomiędzy złymi
  i właściwymi ścieżkami, kto osiągnął najwyższy cel - tego zwę świętym
  człowiekiem. 403
%
  Kto trzyma się na uboczu zarówno od tych, co mają własne domostwa, jak
  i od ascetów, kto podróżuje bez stałego miejsca pobytu i ma jedynie
  nieliczne potrzeby - tego zwę świętym człowiekiem. 404
%
  Kto wyrzekł się gwałtu wobec wszystkich żywych istot, i słabych, i
  silnych, kto ani nie zabija, ani nie powoduje innych do zabijania - tego
  zwę świętym człowiekiem. 405
%
  Kto jest przyjazny pośród wrogich, spokojny pośród gwałtownych i wolny
  od przywiązań pośród ludzi skrępowanych przywiązaniami - tego zwę
  świętym człowiekiem. 406
%
  Od kogo żądza i nienawiść, duma i hipokryzja odpadły niczym ziarna
  gorczycy od ostrza igły - tego zwę świętym człowiekiem. 407
%
  Kto wypowiada słowa delikatne, pouczające i prawdziwe, kto nikogo nie
  gani - tego zwę świętym człowiekiem. 408
%
  Kto w tym świecie nie bierze niczego, co nie zostało mu dane, czy by
  to było długie czy krótkie, małe czy wielkie, dobre czy złe - tego zwę
  świętym człowiekiem. 409
%
  Kto nie chce niczego ani z tego świata, ani z następnego, kto jest wolny
  od pragnień i wyswobodzony - tego zwę świętym człowiekiem. 410
%
  Kto nie ma przywiązań, kto poprzez doskonałą mądrość jest wolny od
  wątpliwości i zanurzył się w Bezśmiertelność - tego zwę świętym
  człowiekiem. 411
%
  Kto w tym świecie wyszedł poza więzy zasług i skalań, kto jest wolny od
  żalu, nieskazitelny i czysty - tego zwę świętym człowiekiem. 412
%
  Kto niczym księżyc jest bez skazy, czysty, pogodny i jasny, kto wyszedł
  poza rozkoszowanie się istnieniem - tego zwę świętym człowiekiem. 413
%
  Kto przekroczywszy to grząskie, niebezpieczne i złudne koło
  istnienia, przeszedł i dotarł na drugi brzeg, skupiony w medytacji,
  cichy i wolny od wątpliwości, do niczego nie przywiązany osiągnął
  Nibbanę - tego zwę świętym człowiekiem. 414
%
  Kto porzuciwszy rozkosze zmysłowe, wyrzekł się życia rodzinnego i wybrał
  bezdomność, zniszczył zarówno pragnienia zmysłowe, jak i podtrzymujące
  się istnienie - tego zwę świętym człowiekiem. 415
%
  Kto porzuciwszy pożądanie, wyrzekł się życia rodzinnego i wybrał
  bezdomność, kto pokonał zarówno pragnienia zmysłowe, jak i podtrzymujące
  się istnienie - tego zwę świętym człowiekiem. 416
%
  Kto odrzuciwszy ludzkie związki i przekroczywszy poza niebiańskie więzy,
  jest zupełnie wyzwolony od wszelkich ograniczeń - tego zwę świętym
  człowiekiem. 417
%
  Kto odrzuciwszy wszystkie upodobania i niechęci, stał się spokojny,
  odrzucił głębsze pokłady istnienia i niczym bohater pokonał wszelkie
  światy - tego zwę świętym człowiekiem. 418
%
  Kto pod każdym względem zna śmierć i odradzanie się wszystkich istot,
  kto jest całkowicie nieprzywiązany, błogosławiony i oświecony - tego zwę
  świętym człowiekiem. 419
%
  Kogo śladów nie wytropią ani bogowie, ani aniołowie, ani ludzie -
  Arahata, który zniszczył wszelkie palące skalania - tego zwę świętym
  człowiekiem. 420
%
  Kto nie lgnie do niczego co przeszłe, obecne czy przyszłe, kto nie ma
  przywiązań i niczego się nie trzyma - tego zwę świętym człowiekiem. 421
%
  On, Szlachetny, Wspaniały, Bohaterski, Wielki Mędrzec, Zwycięzca, Wolny
  od Namiętności, Czysty, Oświecony - jego zwę świętym człowiekiem. 422
%
  Kto zna swe poprzednie narodziny, dostrzega niebo i piekło, kto dotarł
  do kresu narodzin i osiągnął doskonały wgląd, kto jest mędrcem, który
  dotarł do szczytu duchowej wspaniałości - tego zwę świętym człowiekiem.
  423

